مجله اینترنتی کهلیک مجله ای برای تمامی سلیقه ها (سبک زندگی، سرگرمی، سلامتی، آشپزی، گردشگری، علمی، آموزشی و ...)

نگاه فردوسی نگاه انسانی است

۱۳۹۵/۰۹/۲۴ 247 بازدید
 نگاه فردوسی نگاه انسانی است
کد مطلب : 383878


ادبی - محمود دولت‌آبادی با انتقاد از کسانی که فردوسی را نژادپرست می‌دانند، گفت: نگاه فردوسی نسبت به تمام شخصیت‌هایی که وجود دارد نگاه انسانی یکسانی است.



محمود دولت‌آبادی نویسنده روز گذشته در بزرگداشت فردوسی که در تالار فردوسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران در حضور انبوه دانشجویان و حضار برگزار می‌شد، اظهار داشت: فردوسی چنان شخصیتی است که آموزگاران من باید درباره‌اش سخن بگویند و می‌گفتند. به عنوان یک دانشجوی هنر و ادبیات اینجا هستم تا این شوق و نیروی جوانان مملکتم را ببینم که به رغم همه موانع به سمت آن چه عمیقا به مردم ایران تعلق دارد، است.

وی افزود: در شاهنامه دو نوع نگاه وجود دارد؛ یکی از آن مایه که امثال من به عنوان هنرجوی ادبیات دارند و می‌کوشند معرفت شاهنامه را دریابند و نگاه دیگر نگاه بیرونی است که پهلو به ناسیونالیسم افراطی می‌زند.

وی اظهار داشت: می‌خواهم بگویم غیر از این است. شاهنامه یک اثر بشری است مثل همه آثار دیگر تاریخ که حسن اتفاق در کشور ما خلق شده است.

نویسنده رمان «کلیدر» عنوان کرد: این که بیشتر از بیرون به شاهنامه نگریسته می‌شد شفاهی و شنیداری است، اما آن چه درونش است حقیقی است بشری.

دولت‌آبادی به برخی از افرادی که از بیرون شاهنامه را فراتر از ناسیونالیسم می‌پندارند خرده گرفت و بیان داشت: برخی دیگر به این گروه اول جواب می‌دهند که از آن اشتباه‌تر است. هم سؤال هم جواب غلط است.

نویسنده رمان «جای خالی سلوچ» از مفهوم نژاد در شاهنامه سخن گفت و افزود: برخی فردوسی را نژادپرست می‌دانند. او از انسان نژاده صحبت می‌کند، ولی از نظرش نژاده کسی است که پدر و مادرش مشخص باشد.

وی مستند حرف‌های خود را در این دانست که تمام قهرمانان شاهنامه تلفیق ایرانی - تورانی، ایرانی - چینی، ایرانی - رومی و ... هستند و از قهرمانانی چون سهراب، سیاوش و کیسخرو را مثال زد.

دولت آبادی خاطرنشان کرد: نگاه فردوسی نسبت به تمام شخصیت‌هایی که وجود دارند نگاه انسانی یکسانی است؛ یعنی در نظرش طوس اصلا برتری برتری بر گریسوز ندارد و یا گودرز برتر از جای دیگری نیست. این است که مدعی هستم شاهنامه یک اثر بشری است فراتر از نقطه نژاد و منطقه.



** رواقی: 3 هزار بیت شاهنامه تغییر کرده است

علی رواقی با انتقاد از عدم توجه به گونه‌شناسی و حوزه‌های زبانی در تصحیحات شاهنامه، مدعی شد حدود 3 هزار بیت شاهنامه در تصحح‌های مختلف نسبت به متن اصلی شاهنامه تغییر کرده است.

علی رواقی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دیروز در بزرگداشت فردوسی در تالار پر از جمعیت فردوسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران گفت: شاهنامه در روزگاری سروده شد که عنصری و منوچهری و فرخی به مدیحه‌سرایی پرداخته بودند و تنها شاعری که در قرن 4 برای ادب ایران و ادب مقاومت ایران شعر گفت فردوسی بود.

وی تصریح کرد:‌ سراپای شاهنامه و یک‌یک داستان‌ها حکایت از این مقاومت می‌کند و بعد از فردوسی، ناصرخسرو با پیروی از او ادب مقاومت را دنبال می‌کند.

رواقی با سخن گفتن درباره گونه‌شناسی این پرسش را مطرح کرد آیا درست است که شاهنامه را بر اساس دست‌نوشت‌های مختلف تصحیح کنیم؟ این پرسش شاید برای بسیاری از دست اندرکاران متون فارسی شگفت باشد. اما اگر دوستان ما بر اساس گونه‌شناسی نگاه کنند، دست نوشته‌ها حتما نباید تلفیقی باشد.

سرپرست «فرهنگ زبان فارسی افغانستان» اظهار داشت: هر یک از حوزه‌های زبانی ناهمگونی‌های فراوانی از نظر زمانی دارد. مثلا میان ترجمه تفسیر طبری و کشف الاسرار و تفسیرابوالفتوح در موزه قدس چقدر ناهمگونی وجود دارند؟ همین‌ها در مورد شاهنامه نیز اتفاق افتاده است.

وی با تأکید بر این که اگر دست نوشته‌ها را در شاهنامه بیاموزیم، کار عملی نیست، گفت: بین زمان سرودن شاهنامه تا قدیمی‌ترین دست نوشته‌ای که در اختیار هست 300 سال اختلاف وجود دارد که سخت‌ترین سده‌ها و دوره‌های تاریخی ایران است و آثار تحریف می‌شود.

رواقی رودکی و فردوسی را که در یک قرن می‌زیستند مورد مقایسه قرار داد و گفت: زبان رودکی زبان گفتاری و نوشتاری حوزه فرارودی است و زبان فردوسی زبان نوشتاری حوزه توس است.

این عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نتیجه گرفت: اگر نمی‌توانیم این دو زبان را آمیخته کنیم، چطور به خود رخصت می‌دهیم دست نوشته‌ها را تطبیق دهیم. در این 300 سال چه خط طولی و چه خط عرضی تغییر پیدا کرده. من نمی‌گویم این دست نوشته‌ها را کنار بگذاریم، چون این‌ها روند پسرفت مردمانی است که بعدها شاهنامه را نوشتند.

وی که میرجلال‌الدین کزازی را خطاب قرار داده بود و بیشتر سؤالاتش را از او می‌پرسید، گفت: آیا آمدن موبد در آن نیمه‌شب در شاهنامه درست است؟

رواقی ادامه داد: ما پچین‌های شاهنامه را از دست نمی‌دهیم و برای فهم بیشتر کلام فردوسی استفاده می‌کنیم. اما تا کجا می‌توانیم این روش را ادامه دهیم؟

نویسنده کتاب «فرهنگ پسوند واژه‌های زبان فارسی» بیان داشت: گونه‌شناسی متأسفانه راهی به دهی درون دانشگاه نبرده است.گونه‌شناسی کاربرد زبان در حوزه دوره است یعنی مثلا شعر رودکی به حوزه فرارود برمی‌گردد یا شعر مولانا در قرن 7 در مقایسه با سعدی گونه بلخی در برابر گونه پارسی را دارد.

رواقی تصریح کرد: این سوال برای من مطرح است که آیا فردوسی در سرایش شاهنامه رعایت امانت را کرده است و اگر کرده، این امانت جز داستان‌ها چیستند؟

وی با بیان این که فردوسی نه امانتدار و نه خیانکار است، گفت: این شاهنامه فقط به واسطه روایت‌هایی است که به فردوسی رسیده است.

رواقی تصریح کرد: آن چه در شاهنامه آمده سروده خود فردوسی و جان مایه خود اوست. ما در قرن 4 در هیچ اثری این مقدار تعبیر فارسی را نی‌بینیم. این‌ها چیزهایی است که فردوسی با تعبیر خود به کار برده و همه تعبیرها و اضافات هنری از خود فردوسی است.

نویسنده کتاب «واژه های ناشناخته در شاهنامه» با بیان این که سراسر شاهنامه سرشار از اضافات هنریاز تعدا کم واحدهای دانشگاهی مربوط به فردوسی گله کرد و خواستار شد که واحدهای شاهنامه باید بین 10 تا 12 واحد باشد و متونی چون داستان‌پردازی، اساطیر شاهنامه و حماسه شاهنامه را دربربگیرد.

رواقی بیان داشت: متن شاهنامه‌ای که موجود است و همه دست نوشته‌ها و متون به جا مانده هنوز پاکیزه نشده و دشواری‌های شاهنامه یکی دو تا نیست. حدود 3 هزار بیت شاهنامه‌های موجود بی‌تردیدبا شاهنامه اصلی تغییر کرده است.



**اسلامی ندوشن: بوستان سعدی، شاهنامه دوران خستگی ایران است

محمدعلی اسلامی ندوشن با بیان این که بوستان سعدی به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده، گفت: شاهنامه دوران سرفرازی ایران را به تصویر می‌کشد، اما بوستان ناگزیر است که دوران پژمردگی و خستگی مردم ایران را بسراید.مراسم بزرگداشت فردوسی عصر روز دوشنبه 28 اردیبهشت با حضور محمود دولت‌آبادی، محمد علی اسلامی ندوشن، علی رواقی، میرجلال‌الدین کزازی، محمدرضا لطفی و بسیاری از چهره‌های دیگر در تالار فردوسی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران که پر از جمعیت بود، برگزار شد.

محمدعلی اسلامی ندوشن از مرحوم محمدامین ریاحی که در زمینه فردوسی تحقیقات زیادی انجام داد، یاد کرد و این سوال را پرسید که چرا شاهنامه کتاب اول ایرانیان است؟

وی ادامه داد: ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی، تاریخی و روانی در شاهنامه وجود دارد؛ به طوری که ایران را به دو قسمت قبل و بعد از شاهنامه می‌توان تقسیم کرد.خالق کتاب "ایران و جهان از نگاه شاهنامه " به تأثیر شاهنامه بر بسیاری از شاعران پرداخت و بیان داشت: اگر شاهنامه نبود آن‌ها هم نبودند و آثار این شاعران تحت تاثیر شاهنامه بود.

اسلامی ندوشن از 6 شاعر یاد کرد که تحت تأثیر شاهنامه و فردوسی بودند و افزود: اولین آن‌ها خیام است؛ خیام همین مقدار کمی که رباعی گفته کاملاً تحت تاثیر فردوسی بوده، چرا که مضامینش بارها در شاهنامه تکرار شده و آن مسأله گذشت عمر و غنیمت شمردن آن را خیام از فردوسی گرفته است. علتش هم این است که فردوسی سرگذشت کسانی را می‌سراید که سرگذشت‌شان مایه عبرت است.

وی نظامی را دیگر شاعر تحت تأثیر فردوسی دانست که پس از فخر گرگانی به سرودن منظومه‌های عاشقانه که ریشه در تاریخ قبل از اسلام داشت، پرداخت که البته شهرت بیشتری نسبت به او به دست آورد.

اسلامی ندوشن اظهار داشت: اگر نظامی و فخر گرگانی جرأت کردند داستان‌های قبل از اسلام را مورد توجه قرار دهند برای این بود که سرمشقشان شاهنامه بود. شباهت‌های بسیاری بین "ویس و رامین " و شاهنامه از لحاظ مقدمه و ستایش پروردگار وجود دارد و علتش هم این است که منبع هر دو قبل از اسلام است.

خالق "نامه نامور " ناصر خسرو را سومین شاعری دانست که تحت تأثیر فردوسی است و گفت: شباهت بین شاهنامه و آثار ناصرخسرو در خرد است؛ شاهنامه را باید خردنامه نام گذاشت و بارها فردوسی در آن تأکید می‌کند که براساس خرد باید زندگی کنیم.اسلامی ندوشن همچنین درباره تفاوت ناصرخسرو و فردوسی عنوان کرد: تفاوت این دو در خرد ناب است؛ مدنظر فردوسی از خرد، خرد ناب و خالص است اما ناصرخسرو یک فرد مذهبی است؛ یعنی آمده مذهب دوره سلجوقی را که سنی است کنار گذاشته و به شیعه اسلامی پرداخته، اما شیعه اسماعیلی، ناصرخسرو را پایبند کرده، بطوری که او حجت این مذهب است. یعنی برای این مذهب تبلیغ می‌کند. دولت وقت هم با او مخالفت کرد، ولی او بر سر این مذهب اصرار داشت و از این رو خرد او یک خرد پایبند است.اسلامی ندوشن به مسأله عرفان در شعر فردوسی پرداخت و گفت: قبل از رشد عرفان اصلی ایران که با سنایی و عطار و مولانا به اوج می‌رسد، عرفانی وجود داشت که مشترکاتی با این عرفان دارد.نویسنده کتاب "سرو سایه فکن " عرفان فردوسی را زمینی توصیف کرد و گفت: این عرفان در شکل روزانه زندگی به کار می‌آید در حالی که عرفان اصلی نوعی معنویت است که در زمین پیدا نمی‌شود و در جست‌وجوی عالم بالاتر است.

اسلامی ندوشن اضافه کرد: فردوسی برای رابطه با پروردگار واسطه نمی‌شناسد و هر خوبی و بدی را از پروردگار یکتا می‌بیند.وی مسأله ترس بعضی از قهرمانان شاهنامه از جمله ایرج و کیخسرو را مطرح کرد تا ابعاد دیگری از عرفان را در سروده‌های شاهنامه نشان دهد و نتیجه گرفت به همین سبب عرفان شاهنامه با عرفان نضج پیدا می‌کنند.

اسلامی ندوشن، سعدی رکن مهم ادبیات فارسی را نیز به شدت تحت تأثیر فردوسی دانست و بیان داشت: بوستان به تقلید از شاهنامه و به همان لحن بحر گفته شد؛ در واقع بوستان خردنامه بعد از اسلام است و سعدی می‌خواهد یک شاهنامه و خردنامه دیگری خلق کند. علاوه بر این او در جای جای بوستان از فردوسی یاد می‌کند و قهرمانان شاهنامه را به یاد می‌آورد.

این شاهنامه پژوه تاکید کرد: بوستان، شاهنامه 300 سال بعد است و اگر شاهنامه دوران سرفرازی ایران را بیان می‌کند بوستان ناگزیر است که دوران پژمردگی و خستگی مردم ایران را بسراید و به همین دلیل تکیه‌اش روی نصیحت است.اسلامی ندوشن حافظ را دیگر شاعری دانست که تحت تأثیر فردوسی است و دیوان او را یک شاهنامه کوچک و غزلی خواند و گفت: قدرت در شعر حافظ در عشق خلاصه می‌شود و حافظ می‌خواهد با نیروی عشق زندگی را شایسته زیستن کند.وی ادامه داد: خورشید و پرتویی که در شاهنامه آن قدر وجود دارد و فرمانرواست در دیوان حافظ به پرتوی جان و نور معنوی تبدیل می‌شود.

وی با بیان نکاتی درباره پیرمغان و طرح این پرسش که پیر مغان کیست؟ اظهار داشت: این نشان می‌دهد که عمر زیادی از او گذشته بود و این عمری بوده که در تراکم تاریخ، تجربه‌های زیادی آموخته است. البته پیرمغان یک موجود خیالی است که از جانب شاعران ایرانی خلق شده است.کمبود وقت مانع از این شد که محمد علی اسلامی ندوشن، ششمین شاعری را که تحت تأثیر فردوسی بوده است نام برد و او در پایان سخنانش خاطرنشان کرد: شاهنامه یک واقعه بی‌نظیر در جهان است و هیچ کتابی نیست که بتواند این چنین بر سرنوشت یک ملت مؤثر واقع شود.

نویسندگی در مجله اینترنتی کهلیک برای همه آزاد است، کافیست عضو شوید و دانسته هایتان را با سایرین به اشتراک بگذارید :

برای عضویت در مجله اینترنتی کهلیک کنید

دیدگاه ها(0)

دیدگاه خود را ثبت کنید: