مجله اینترنتی کهلیک مجله ای برای تمامی سلیقه ها (سبک زندگی، سرگرمی، سلامتی، آشپزی، گردشگری، علمی، آموزشی و ...)

روان شناسي مثبت گرا چيست و چرا اهميت دارد؟

۱۳۹۵/۰۸/۲۰ 536 بازدید
روان شناسي مثبت گرا چيست و چرا اهميت دارد؟
کد مطلب : 362878

روان شناسي مثبت گرا چيست و چرا اهميت دارد؟

نویسنده/نویسندگان: دکتر فرید براتی سده روان شناس رییس دبیرخانه شورای ملی سالمندان
محل ارائه مقاله: دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور

با اين همه به اذعان بسياري روان شناسي هنوز تا تكميل اهدافي كه توسط بنيادگذاران آن برايش در نظر گرفته شده بود، فاصله زيادي دارد. بخشي از اين مسئله البته ناشي از ماهيت موضوع مورد مطالعه روان شناسي يعني خود انسان و طبيعت پيچيده اوست.

با اين همه نمي توان انكار كرد كه مطابق آنچه پروفسور مارتين سليگمن اذعان داشته طي قرن بيستم، روان شناسي از اهداف اوليه خود دور شد و از سه هدفي كه براي آن در نظر گرفته شده بود فقط به يكي پرداخت و دو هدف اصلي تر ناديده گرفته شد يا آن گونه كه بايد به آنها پرداخته نشد.

تعريف روان شناسي مثبت گرا و اهداف آن
روان شناسي مثبت گرا مطالعه علمي كاركرد بهينه آدمي، مطالعه و شناخت عوامل موثر بر بالندگي و شكوفايي فردي و جمعي آدمي از جمله عوامل موثر بر شادكامي و نشاط، شناخت فضيلت ها و توانمندي هاي مثبت(ملكات حسنه) و كاربرد اين فضائل و توانمندي ها در سعادتمندي افراد و جوامع است.

در تعريفي ديگر روان شناسي مثبت گرا مطالعه علمي تجارب آدمي و صفات مثبت افراد و نهادهايي است كه تغيير به سمت بالندگي را در افراد تسهيل مي سازند.

تاريخچه و اهداف روان شناسي مثبت گرا
به طور كلي روان شناساني كه در اين گرايش تازه روان شناسي به مطالعه و تحقيق علمي مشغولند بر اين اعتقادند كه اهدافي كه موسسان روان شناسي براي آن در نظر گرفته بودند در سه حيطه كلي قرار مي گرفت كه عبارت بودند از الف) تلاش و سعي براي بنا كردن يك زندگي سعادتمند و ارزشمند براي انسان، ب) فراهم ساختن زمينه هاي بروز و شكوفايي استعدادها و توانايي هاي مثبت و فضائل موجود در افراد و ج) كاستن از درد و رنج افراد مبتلا به مشكلات و بيماري هاي رواني و تلاش براي درمان و بهبود آنها.

اما به دلايل مختلف و از جمله وقوع دو جنگ جهانگير و آثار و عوارض گسترده آنها در نيمه اول قرن بيستم و ضرورت درمان كساني كه به لحاظ روان شناختي تحت تاثير عوارض مستقيم و غير مستقيم اين جنگ ها قرار گرفته بودند و اختصاص بودجه هاي كلان در اين زمينه، توجه عمده روان شناسان به اين هدف سوم معطوف شد و دو هدف ديگر به نوعي مورد غفلت يا كم توجهي قرار گرفت.

به بيان ديگر روان شناسي طي قرن بيستم عمدتاً و حداقل از جنبه هاي عملي و كاربردي بيشتر براي حداكثر 30 درصد مردم (بالاترين درصد متوسط افرادي كه در يك جامعه نيازمند دريافت خدمات روان شناختي اند) برنامه ريزي شد و از 70 درصد كساني كه دچار مشكلي نبودند ولي لازم بود تا براي ارتقاي زندگي آنها و آسايش و رشد و تعالي شان برنامه ريزي كرد، غفلت شد.

نمود بارز اين عدم توازن را مي توان در تعداد آثار و مقالات بيشماري كه طي قرن بيستم به موضوعاتي چون افسردگي، پرخاشگري، اضطراب و ساير هيجانات منفي پرداخته اند و ميزان اندك اثاري كه در باره هيجان هاي مثبتي چون اميد، محبت، گذشت، خوش بيني، قناعت و رضايت و … منتشر شده اند دريافت.

timthu4141141

به هر روي از سال 1998 ضرورت توجه و پرداختن به دو هدف ديگر روان شناسي در قالب علمي و با اسلوب و روش شناسي خاص اين رشته محرز گشت. در اين زمينه رئيس وقت انجمن روان شناسي آمريكا پروفسور مارتين سليگمن طي فراخواني روان شناسان را به مطالعه موضوعات مثبتي چون شادي و سعادت در آدمي، مطالعه فضيلت ها و توانايي منشي ( توانش هاي مثبت يا همان ملكات انساني) و نهادهاي مثبت در جامعه نظير خانواده مثبت، مدرسه مثبت ، جامعه مثبت و اميدوار و … دعوت كرد.

در طي دهه گذشته پ‍ژوهش و مطالعه در اين زمينه رشد چشمگير و حيرت انگيزي داشته است. مطابق نظر دكتر جين مگيار- مویی (2009، ترجمه براتی سده، 1391) در حال حاضر چند مجله علمي – پژوهشي به انتشار مقالات علمي در اين زمينه مشغولند و دهها كتاب از جمله چندين كتاب جامع در حيطه هاي مورد نظر از جمله در زمينه فضيلت هاي انساني، اميد، معنويت، شكر و سپاسگزاري و … منتشر شده اند.

همين محقق اعلام داشته كه در آمريكا و انگلستان در حال حاضر در بيش از 100 دانشگاه اين رشته تدريس مي شود و در بسياري از دانشكده ها دوره هاي فوق ليسانس روان شناسي مثبت گرا دائر شده است.سر آمد اين دانشگاه ها، دانشگاه پنسلوانياست كه اصلي ترين مركز روان شناسي مثبت گرا در آن متمركز است و وب سايت مركز روان شناسي مثبت گرا به آدرسWWW.positive psychology center.com در آن دائر است.

چندين انجمن علمي بين المللي در اين باره در آمريكا و اروپا به فعاليت مشغولند كه از آن جمله است انجمن بين المللي روان شناسي مثبت گرا و بخش روان شناسي مثبت گرا در انجمن روان شناسي آمريكا و جامعه روان شناسان مشاوره و چند همايش جهاني هم در اين باره منعقد شده است از جمله كنفرانس اروپايي روان شناسي مثبت گراي اروپا، كميته بهزيستي رواني جهاني ، كنگره جهاني روان شناسي مثبت گرا و …

در كشور ما در سال هاي اخير موضوع روان شناسي مثبت گرا و ابعاد مربوط به آن با توجه به اينكه موضوعات آن با زمينه هاي فرهنگي و ديني ما نيز هماهنگي و سنخيت دارند، مورد توجه اساتيد و دانشجويان قرار گرفته است و به ويژه در اين باره دانشگاه قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه پیام نور و دانشگاه اصفهان پيشقدم بوده اند و در مقطع کارشناسی ارشد پذیرش دانشجو داشته اند. لازم به ذکر است که بخش زیادی از پایان نامه های دانشجویی در مقاطع تحصیلات تکمیلی در دانشگاه های علامه طباطبایی و دانشگاه تهران و دانشگاه شهید بهشتی به موضوعات مرتبط با روان شناسی مثبت اختصاص دارد و در این باره قطب علمی روان شناسی مثبت دانشگاه علامه طباطبایی است.

اهداف و ابعاد روان شناسي مثبت گرا
روان شناسي مثبت گرا بر اصولي متمركز است كه با اصول روان شناسي معمولي متفاوت هستند. اصلي ترين اين اصول در باره ماهيت و ذات انسان است. در حالي كه گفته مي شود روان شناسي موجود بخصوص روان شناسي باليني بر ضعف و ماهيت ضعيف آدمي معطوف است ولي از ديد روان شناسي مثبت گرا انتسان ها ماهيتي خوب و مثبت دارند و اعمال و كردار آنها ناشي از توانمندي ها و منش ( شخصيت) اخلاقي آنان است يا مي تواند باشد و منش انسان ها هر چند خوب و بد دارد – منش خوب و منش بد- با اين همه نمي توان جنبه خوب آدمي را ناديده گرفت و با عينك آسيب شناختي به آدمي نگاه كرد.

بر اين اساس اهداف روان شناسي را مي توان در سه سطح در نظر گرفت :
1- سطح ذهني – در اين سطح روان شناسي مثبت گرا به حالت هاي ذهني مثبت يا هيجان هاي مثبتي چون خشنودي و رضايت از زندگي ، شادي و نشاط ، قناعت، عشق و محبت، صميميت و سرور و فرح مي پردازد. حالت هاي مثبت در اين سطح شامل افكار سازنده در باره خود و آينده نيز مي شود يعني اموري چون اميد و خوش بيني و … .

2- سطح فردي- در سطح فردي روان شناسي مثبت گرا به مطالعه صفات فردي مثبت يا الگوهاي رفتاري مداوم و پايداري كه در طي زمان در افراد ديده مي شود مي پردازد. مطالعه در اين سطح شامل فضيلت ها و صفاتي مي شود چون شجاعت، خردمنتدي و حكمت ، عدالت ، شكيبايي و صبر، صداقت، اعتدال و ميانه روي، حزم و احتياط و … . در اين سطح پيگيري و طلب اهداف عالي نظير كمال و تحقق خويشتن و پيگيري اهداف عالي انساني نيز قرار دارند.

3- سطح گروهي – در اين سطح روان شناسي مثبت گرا بر تاسيس و ايجاد، كمال و ابقا و پايداري نهادهاي مثبت در جامعه مي پردازد؛ نهادهايي چون خانواده مثبت و سالم و رشد يافته، فضائل مدني، محيط هاي كاري سالم و با نشاط، جوامع مثبت و مدارس مثبت و …

نحوه دستيابي به اهداف روان شناسي مثبت گرا
روان شناسان مثبت گرا براي كاربرد پذير كردن اهداف خويش تاكنون در زمينه هاي مختلفي به اقدام مشغول شده اند كه از جمله آنها مي توان تدوين اصول و تكنيك هاي افزايش نشاط و شادي در افراد سالم ، تدوين فنون و روان درماني هاي مثبت گرا براي كاهش و درمان افسردگي، تهيه و تدوين و ساختا واعتبار يابي آزمون هاي عديده در زمينه هاي مورد مطالعه از جمله می توان به تدوين آزمون ها و مقياس هاي مربوط به سنجش فضيلت هاي ششگانه انساني، سنجش اميد، سنجش و اندازگيري عفو و بخشش، سنجش شكر ، و …، تدوين راهكارهايي براي استفاده از توانمندي هاي منشي به شكل و روش هاي نو و تازه و تدوين و اجراي دوره هاي آموزش مربي و … اشاره کرد.

نویسندگی در مجله اینترنتی کهلیک برای همه آزاد است، کافیست عضو شوید و دانسته هایتان را با سایرین به اشتراک بگذارید :

برای عضویت در مجله اینترنتی کهلیک کنید

دیدگاه ها(0)

دیدگاه خود را ثبت کنید: